فر امسال من به بامیان در ماه میزان رخ داد. هوا گرم بود. یعنی همین ماه جاری (ماه میزان). مدتی از سفر اولم می گذرد. این بار هیچ تصور معین و روشنی از بامیان ندارم. آیا ممکن است که بامیان دارای تذکره و شناسنامه و معرفینامه شده باشد؟
اینکه بامیان مکان توریستی است، اینکه بخشی از اقتصاد کشور را می توان روی شانه های جاذبه های توریستی بامیان گذاشت، بحث جدید و تازه ای نیست. اما اینکه بامیان بدون شناسنامه است و بدون تذکره است و بدون اوراق هویتی است، بحث تازه برای من است.
دومین بار است که به بامیان سفر می کنم. هیچ یادم نمی رود قبل از سفرم به بامیان محمد دوست نازنین هم صنفی ام که فعال حقوق بشر بود، طی نامه ای نوشت: "بامیان شهر خدایان خاموش" من تصورات ذهنی جالبی داشتم از بامیان. اما وقتی که به بامیان با آن همه نام بزرگش رفتم، سرزمین خاموشی را دیدم. ده بزرگ خاموش و متروک با مجسمه های قتل عام شده.
منطق ارسطویی
در منطق ارسطویی آمده است که هر قضیه ای از تصور و تصدیق تشکیل شده است. آیا تصور و تصدیق ارسطویی در باره بامیان چگونه خواهد بود؟
تصورات ابتدایی از بامیان
قبل از سفر به بامیان عکسهای زیادی از جاذبه های توریستی بامیان دیده بودم. مجسمه های بودا، شهر غلغله، شهر ضحاک ماردوش یا ماردوخ، بند امیر، اژهای خفته و غیره. تصور ابتدایی من از بامیان این بود وقتی که وارد بامیان می شوم، حتما، بروشورها، پوسترها، شناسنامه، تذکره و تصاویر بامیان معرف بامیان خواهد بود. حتماً نقشه جاذبه های توریستی را خواهم خرید و بعدش روی برنامه ریزی تا آنجا که بتوانم بامیان را بهتر ببینم.
تصدیقات ابتدایی از بامیان
در سفر نخستینم به بامیان شب هنگام به شهر بامیان رسیدم. زمستان سردی بود. ابتدایی ترین تصدیق قضیه این بود که مواجهه شدم با شهری شبیه به قوطی های گوگرد؛ مکعب شکل. شب بود و خود را قانع ساختم که شب است. فردا تصدیقات من با تصورات من نزدیک خواهد بود. این بحث بماند که برای یابیدن هتل طول و عرض خیابانهای خاکی و چقر و چقور بامیان را با موتر پیمودیم و سرانجام هتل پیدا نشد جز مسافرخانه های مزدحم و تلنبار از مسافرین خسته که از گرمای بخارآلود مسافرخانه های تاوخانه دار دم کرده است. سرانجام رفیقم به آشنایش زنگ زد و به دفترش رفتیم و شب سرد سرد بامیان را برای نخستین بار چشیدم.
صبح بامیان تصورات من را باطل کرد. چندان جای پرسش نبود. بازارک خاکی با دکانهای قوطی گوگردی نه دکه مطبوعات داشت و نه محل فروش نقشه توریستی و نه راهنما و بروشورها و پوسترها و تصاویر جاذبه های توریستی. با اندک گشت و گذار به بازارگ مختصر و خسته از سرمای زمستان دهها درجه زیر صفر تصدیق کردم که بامیان مکانی است بدون شناسنامه و تذکره.
البته در مهمانیی که منزل والی محترم بامیان بودیم، مطرح کردم که بامیان فاقد هرگونه راهنما و بروشور و تذکره است. اما والی دلایل بسیار مطرح کرد و گفت که در برنامه هست که انشاءالله شناسنامه جاذبه های توریستی بامیان روی دست گرفته شود. و گفت که با یکی از مورخین نیز طرف صحبت شده است و یکی از بامیان شناسان محلی ساکن یکی از ولسوالیهای بامیان نیز قول همکاری داده است.
سفر امسال من به بامیان در ماه میزان رخ داد. هوا گرم بود. یعنی همین ماه جاری (ماه میزان). مدتی از سفر اولم می گذرد. این بار هیچ تصور معین و روشنی از بامیان ندارم. آیا ممکن است که بامیان دارای تذکره و شناسنامه و معرفینامه شده باشد؟ مکان توریستیی که در سفر نخستینم نمایندگی وزارت امور خارجه داشت. رئیس نمایندگی کسی بود که در یک دانشکده درس خوانده بودیم. منتها رشته های تحصیلی ما فرق داشت. شبی که مهمان وی بودیم از درآمدهای بامیان در دورانهای قبل از جنگهای سی ساله مطالب ارزشمند و در عین حال تأسف انگیر گفت.
ولیکن در سفر دومم نمایندگی هم برچیده شده بود و دستم در وزارت خارجه کابل منتقل شده است. وزارت امورخاجه ظاهرا صلاح در این دیده است که دروزاه نمایندگی را تخته کند و گل بگیرد بهتر است از اینکه هیچ استفاده ای نشود. البته که بامیان توریستیی که بدون شناسنامه هست با آنکه امنیتش صددرصد است، غیر قابل تصور است که بتوان توریسم جذب کند.
مقصر کیست؟
من به دنبال یابیدن مقصر نیستم. زیرا چیزی که وافر است در این سرزمین، تقصیراتهاست. تقصیرها و کوتاهییها. شاید بزرگترین تقصیرات انهدام بزرگترین مجسمه های ایستاده جهان بود. بعدش تقصیر کار بعدی کیست؟ ایا دولت است؟ آیا ریاست وزارت فرهنگ بامیان است؟ آیا فرهنگیان بامیان است؟ آیا مقصر کیست؟ که این مکان پردرآمد، توریستی، پول زا، فرهنگی، تاریخ و دیدنی بدون شناسنامه هست؟ آیا تهیه بروشور، راهنما، نقشه توریستی، کتابچه حاوی تصاویر خرج دارد؟ یا سهل انگاریهاست؟
شاید در سفر بعدی به بامیان که خدا توفیق سفر عنایت کند، اقلام زیر در دسترس باشد:
- نقشه توریستی بامیان
- تصاویر جاذبه های توریستی بامیان
- تاریخچه و پیشینه تاریخی جاذبه های توریستی بامیان
- تذکره و یا شناسنامه فرهنگی بامیان
- کتابچه راهنمای بامیان شامل مکانهای تاریخی، هویت تاریخی و فرهنگی بامیان
- محل تهیه منابع ملوماتی بامیان
- منابع معلوماتی شامل مکانهای دیدنی، قیمت بلیت مکانهای دیدنی
- وجود و حضور مشاور و کارشناس ابنیه تاریخی و فرهنگی و باستانی بامیان
عضويت در خبرنامه نظرات.
بامیان حقیقتا فعلا به همین شکل است که حضرت پیام تعریفش کرده است.